Öfke Kontrolü

angry-child

Diğer hisler gibi öfkelenmekte insanlara ait bir histir ve diğer hislerden hiçbir farkı yoktur; ama genellikle öfkeyi yaşamak ve yaşayan kişi ile birebir iletişim halinde olmak pek çok kişinin korkmasına sebep olur. Çünkü öfke duygusunun çevreye olan yansımaları ve bunun yanı sıra devam eden etkileri oldukça rahatsız edici olmaktadır.

Öfkenin Çocuklar Üzerindeki Belirtileri

Çocuklar ‘’ben de varım’’ düşüncelerini çevredeki oluşumlara (anne, baba, yakın akrabalar ve sosyal alan) hissettirebilmek için öfke kontrolünü sağlama konusunda zorluk yaşayabilmektedirler. Bebekler, öfke hissine kapıldıkları anda ağlama, uzuvlarını etkin kullanarak (kolları sallamak, bacakları ile tekme atmak, gövdesini germek gibi) tepki vermektedirler. 18. Ay geçtikten sonra çocukların göstermiş olduğu tepkiler çoğu anne babanın söylemiş olduğu gibi ‘’ sinir krizi’’ olarak adlandırılmaktadır. 18. aydan 2 yaşın bitimine doğru yaşanan bu krizler artık olağan durumlara karşı bile (uyku esnası, öğün zamanları, oyun anları gibi) en üst noktaya ulaşmış durumdadır. Öfkelenme durumu çocuğun dil gelişiminin ilerlemesi ile ters orantılı olacaktır; çünkü çocuklar arzu ve isteklerini konuşarak anlatmaya başladıklarında, gerekliliklerinin sağlandığını bunun sonucu olarak mutlu olduklarını hissederler. Anaokulu çağı geldiğinde (5-6 yaş) öfke hissi konusunda daha da dikkatli olunmalıdır.

TP-steps-little-kid-angry-april-2015-thumb

Çocukların Öfke Anına Verilecek Tepkiler Nelerdir?

Öfke hissi ile mücadele etmekte zorlanan ve öfke hissini yansıtabilecek uygun davranışları benimsememiş olan çocuğun ilk olarak neye öfke duyduğunu fark etmek ve çocuğunda fark etmesini sağlamaktır. Bu durumun gerçekleşebilmesi için aktif dinlemeyi öğrenmek gerekmektedir.

listening to an angry child

Çocuklar bu gibi yoğun hislere sahipken onu sakin bir şekilde dinleyip, anlayabilen ona yardımcı olabilecek bir yetişkin aramaktadırlar. Öfke hissini kendince yöntemler ile göstermeye çalışan çocuğa kızmak, onu azarlamak ve istemediği şeyleri yapması için zorlamak çocuğun öfkesinin artmasına ve başvurduğu bu gibi yöntemleri pekiştirerek davranışa dönüştürmesine neden olabilir. Bunun yerine çocuğun asıl olarak neye öfkeli olduğunu kolay ve şekillendirici sorular sorup cevaplarını önemseyerek işe koyulabilirsiniz. Böylece çocuğun asıl kızgınlığının farkında olmasını sağlayarak ona duygulara (kızgınlık, utangaçlık, alay edilme korkusu, üzgün olma hali) anlam kazandırmayı öğretebilirsiniz. Bu sayede zenginleşmiş olan duygu dünyası ile daha rahat tavırlar sergilemeye istekli olacaktır. Örneğin; ağlamak, bağırmak kendini yere atmak, çığlık atmak gibi tepkilerin yerine oluşturabileceği başka davranışlarının olup olmadığı ona sorulabilir.

crying child having tantrum

Olumlu davranışın pekiştirilerek sürekli halde olmasını sağlamak için:

  • Sakin anlarında, özellikle müdahale gerektiren durumlarla başa çıkmak için uğraş gösterdiğinde onu açıkça övün.
  • Aile toplantıları yaparak anlaşmalar düzenleyin, anlaştığınız yöntem ve ifade şekilleri ile öfke hissini dışa yansıtması gerektiğini söyleyin.
  • Duygularını yansıtan bir resim yapmasını ya da günlük hislerini not alabileceği bir defter tutmasını isteyin. Sonrasında resmi ya da yazıdaki durumu yorumlamasını istedikten sonra çocuğunuzla birlikte,sorun için bir çözüm yolu bulmaya çalışın.

Anne ve baba modelinin çocukların sosyal ve psikolojik gelişim sürecindeki etkileri her zaman göz önünde tutulmalıdır. Bu esnada anne ve babanın, çocuklardan beklenilen gibi davranıyor olmak esas olandır. Örnek olarak; öfke hissi anında çözüme ulaşmak için öfkenizi kelimeler ile ifade edebilir ve gerçek sorunun öfke olmadığını aksine verilen tepkiler ile anlatmaya çalışmak olduğunu gösterebilirsiniz.

parents set good example